یکی از مباحث بسیار مهم در زمینه توجه نهاد های علمی و آموزشی در سطح جهان، رعایت اخلاق حرفه‌ای در فضای مجازی است که با گسترش شبکه‌ های اجتماعی و تبدیل آن‌ ها به یکی از اصلی‌ ترین بستر های ارتباطی، علمی و خبری شده است. بر اساس گزارشات و اسناد منتشر شده از سوی سازمان‌ های بزرگی چون یونسکو و همچنین آیین ‌نامه دانشگاه ‌های معتبر بین ‌المللی، اقلام رفتاری کاربران در شبکه‌ های اجتماعی باید تابع اصول مشخص اخلاقی و حرفه‌ای باشد.

بر همین اساس، کاربران فضای مجازی مسئول پیامدهای محتوایی هستند که تولید یا باز نشر می‌کنند و موظف‌اند در انتشار اطلاعات، دقت، صحت و بی‌ طرفی را رعایت کنند. انتشار اخبار نادرست، اطلاعات تأیید نشده یا تحلیل‌های غیر علمی، به ‌ویژه از سوی افراد دانشگاهی، می‌تواند موجب گمراهی افکار عمومی و تضعیف اعتماد اجتماعی به نهاد علم شود.

یکی دیگر از اصول اساسی اخلاق حرفه‌ای در شبکه‌های اجتماعی، احترام به کرامت انسانی و گفت ‌و گوی محترمانه است. اعضای جامعه دانشگاهی باید حتی در فضای غیر رسمی شبکه‌ های اجتماعی، از توهین، تمسخر، نفرت ‌پراکنی و تخریب شخصیت افراد خودداری کنند و اختلاف‌ نظرهای علمی را در چارچوب ادب و استدلال منطقی بیان نمایند .

حفظ حریم خصوصی نیز از مهم‌ ترین محور های اخلاق دیجیتال است. به گفته گزارش یونسکو، انتشار تصاویر و یا مکاتبات اشخاص و اطلاعات شخصی آن ‌ها بدون رضایتشان، نقض آشکار اصول اخلاقی و حقوق شهروندی است. این موضوع در محیط‌های دانشگاهی از حساسیت بیشتری برخوردار است، زیرا بی‌توجهی به حریم خصوصی می‌تواند اعتبار فرد و نهاد آموزشی را به خطر اندازد.

علاوه بر این، استفاده از عنوان و جایگاه دانشگاهی در شبکه‌ های اجتماعی باید به ‌صورت مسئولانه و شفاف انجام شود. بهره‌ گیری از موقعیت علمی برای انتشار تبلیغات گمراه ‌کننده، تحمیل دیدگاه‌ های شخصی یا انتشار مطالب غیر علمی، با اصول حرفه‌ای و مأموریت دانشگاه‌ها مغایرت دارد. برای مثال، مطالعات منتشر شده در مجلات علمی حوزه ارتباطات و اخلاق دیجیتال نشان می‌دهد که آموزش سواد رسانه‌ای و اخلاق حرفه‌ای در کاهش رفتار های غیر اخلاقی فضای مجازی بسیار مهم است. بر همین اساس، برگزاری کارگاه‌ های آموزشی و تدوین دستور العمل‌ های رفتاری برای حضور در شبکه‌های اجتماعی را، بسیاری از دانشگاه‌ های معتبر جهان در دستور کار خود قرار داده‌اند.

در مجموع رعایت اخلاق حرفه‌ای در شبکه‌های اجتماعی، مطابق با اسناد و استاندارد های معتبر جهانی، نه‌ تنها یک مسئولیت فردی بلکه وظیفه‌ای اجتماعی، بر عهده جامعه دانشگاهی است که به حفظ شأن دانشگاه، تقویت اعتماد عمومی و ارتقای کیفیت تعاملات علمی در فضاهای دیجیتال کمک می‌کند.

«محمد قناد» دانشجوی کارشناسی ارشد انفورماتیک پزشکی دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، عضو انجمن دانشجویی انفورماتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز