زلزله یکی از پدیده‌های طبیعی است که می‌تواند در لحظاتی کوتاه، تغییرات بزرگی در زندگی انسان‌ ها ایجاد کند. این پدیده با لرزش زمین آغاز می‌شود و بسته به شدت آن، ممکن است خسارات جانی و مالی بسیاری به همراه داشته باشد.

به گزارش روابط عمومی دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، به منظور آگاهی بیشتر از اقدامات و آموزش‌ های لازم درباره زلزله با دکتر «میلاد احمدی مرزاله»، دانشیار گروه سلامت در بلایا و فوریت ها دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، گفت ‌و گو کرده‌ایم که در ادامه خواهید خواند.
هر سانحه طبیعی و غیر طبیعی خساراتی را به بار می‌آورد، اما در مورد زلزله چه مشکلی باعث افزایش خسارات می شود؟
در مواجهه با زلزله پناهگیری مناسب و خروج از محل سکونت و محل کار مسأله‌ای است که باید به آن دقت کرد. اگر ما در شرایطی زندگی می‌کنیم که ممکن است با پدیده زلزله مواجه شویم، بهتر است از قبل نوع عکس‌ العمل را در زمان وقوع زلزله بدانیم و آن را تمرین کنیم که غافلگیر نشویم. به ‌طور واضح می‌توان اشاره کرد که بسیاری از تلفات ناشی از زلزله به خاطر غافلگیری افراد است.

مردم در چنین شرایطی چه اقدامی کنند؟

عکس‌ العمل افراد در موقعیت‌ های مختلف باید متفاوت باشد. ما نمی‌توانیم یک راهکار واحد برای همه مردم داشته باشیم. واکنشی که در موقع زلزله یک فرد در درون آشپزخانه از خود نشان می‌‎دهد با فردی که در اتاق خواب قرار دارد، متفاوت است. این‌ که فرد خواب یا بیدار باشد، در حال رانندگی با خودرو یا در محل کار باشد، واکنش‌های خاص خود را می‌طلبد؛ عکس‌العمل تمامی این موقعیت‌ ها با یکدیگر متفاوت هستند.
  با توجه به این ‌که موقعیت ‌های فراوانی در مواجهه با یک زمین ‌لرزه وجود دارد، دیدگاه‌ های متفاوتی از طریق پناهگیری مطرح می‌شود؛ راجع به این مسأله توضیح دهید.
معمولا از ما می پرسند که در مواجهه با زلزله، مثلث حیات را توصیه می کنید یا در گوشه دیوار پناه بگیریم؟ ساختمان‌ ها با یکدیگر تفاوت‌ های بسیاری دارند و مقاومت‌ های سازه‌ای ساختمان‌ ها هم با یکدیگر متفاوت است؛ بنابراین برای هر یک راهکاری جداگانه باید انجام داد؛ در برخی از مناطق کشور منازل ممکن است از خشت و گل ساخته شده باشد. این ‌که سقف منزل مسکونی آجری باشد یا تیر آهنی، از تیرچه بلوک ساخته شده باشد یا بتون یکپارچه، در روش پناهگیری در زلزله اهمیت بالایی دارد؛ رفتاری که فرد در هر یک از این شرایط در زمان مواجهه با زلزله از خود نشان می‌دهد، باید متفاوت باشد. در جایی که احتمال ریزش سقف و یا آوار شدن آن بر سر افراد ساکن در منزل وجود داشته باشد، طبیعتا پناهگیری در زیر یک میز محکم و یا چهارچوب در مناسب خواهد بود؛ اما در مکان‌ هایی که احتمال فرو ریزش سقف محل به صورت یکپارچه به ‌خصوص در ساختمان‌‌ های تیرچه بلوکی و بتونی وجود دارد، رعایت مثلث حیات می‌تواند جایگاه خوبی برای حفظ حیات انسان‌ ها در مواجهه با زلزله باشد. بنابراین رفتاری که فرد از خود نشان می‌دهد در موقعیت‌های مختلف به نوع سازه و محلی که فرد قرار گرفته است؛ بستگی دارد.
  شما به محل قرارگیری افراد در زمان زلزله اشاره کردید که فرد ممکن است در آشپزخانه باشد یا در اتاق خواب ،ممکن است راجع به محل قرارگیری افراد هنگام وقوع زمین ‌لرزه توضیح بیشتری بدهید؟

زمان زلزله معمولا بسیار اندک است. در این زمانِ بسیار کم، فرد باید بهترین تصمیم را بگیرد. حضور افراد در ساختمان‌ های بلند و چند طبقه اجازه خروج هنگام زلزله را نمی‌دهد. در چنین مواردی توصیه ما برای افرادی که در آپارتمان‌ ها حضور دارند، این است که به هیچ ‌وجه خروج از ساختمان را در دستور کار خود قرار ندهند. به‌ دلیل این‌ که فرصت برای خروج ندارند، در چنین شرایطی باید، نخستین محل کم‌ خطر و امن را برای پناهگیری انتخاب کنند؛ برای مثال اگر فرد در آشپزخانه باشد، ممکن است سقوط سازه‌ های غیر ثابت دکور و وسایل سنگین آشپزخانه  باعث آسیب شود یا اگر فرد در اتاق خواب باشد، پناهگیری در زیر تخت ممکن است جان او را حفظ کند. قرارگیری در چار چوب دری که در بالای آن شیشه کار شده باشد یا از پروفیل سبک ساخته شده باشد، که امروزه بسیار رایج است، خطرناک است، اما پناهگیری در چارچوبی که بدون شیشه و از پروفیل محکم ساخته شده باشد از امنیت بیشتری برخوردار است. زیرِ میز غیر مستحکم محل مناسبی برای پناهگیری نخواهد بود. میز باید مستحکم باشد و در صورت ریزش آوار، بتواند سر و گردن را از آسیب حفظ کند. توصیه ما در چنین مواردی به مردم این است که در این زمان کم، انتخابی داشته باشند که باعث کمترین آسیب به آنها شود. از آنجایی که خطرناک‌ ترین آسیب‌ها در مواقع زلزله آسیب به سر و گردن است، توصیه می‌شود فرد پناهگاهی را انتخاب کند که باعث کمترین آسیب به سر و گردن خود شود. برای محافظت از سر و گردن در مواقع زلزله پیشنهاد می‌شود که فرد با یک دست گردن و با دست دیگر پس سر خود را از آسیب محافظت کند.
در موقعیتی دیگر فرد در شرایطی قرار دارد که ساختمان ویلایی و حیاط ‌دار است. اگر فرد در محلی از سالن یا اتاق قرار دارد که به درِ خروجی منتهی به محوطه باز یا حیاط ختم می‌شود، بهترین واکنش این است که فرد از این شرایط خارج شود؛ در غیر این‌ صورت به هیچ‌ وجه خروج از منزل توصیه نمی‌شود. اکیدا توصیه می‌شود که در ثانیه نخست پس از احساس لرزش، فرد اقدام به خروج از منزل نکند و پناهگیری و محافظت از سر و گردن را انتخاب کند. بعد از اتمام لرزش‌ها که معمولا چندین ثانیه به طول می‌انجامد، این فرصت وجود دارد که فرد برای حفاظت خود از آسیب‌های احتمالی پس ‌لرزه‌ها مناطق امن یا کم‌ خطرتر را انتخاب کند و تا پایان پس ‌لرزه‌ها در همان ‌جا بماند و بعد از آن به‌ صورت ایمن خارج شود.
  همان‌ طور که گفتید بعد از پایان لرزه‌ ها باید افراد از محل قرار گیری خود خروج ایمن داشته باشند. منظورتان از خروج ایمن چیست؟
زمانی که زلزله اتفاق می‌افتد، افراد دچار رعب و وحشت می‌شوند و به همین دلیل ممکن است برای خروج از محل قرارگیری خود شتاب ‌زده عمل کنند که این عجله و شتاب باعث می‌شود در مواردی دچار آسیب بیشتری شوند. در زلزله‌ های اخیر افراد با خروج شتاب ‌زده و تعجیل و فرار از محل باعث صدمه و آسیب‌ دیدگی خود شده بودند، بنابراین اگر هنگام فرار عجولانه و شتاب ‌زده عمل شود، ممکن است عدم تعادل یا برخورد با اجسام باعث آسیب‌ دیدگی یا سقوط فرد شود. منظور از خروج ایمن این است که پس از پایان زلزله که فرد اطمینان حاصل می‌کند فرصتی برای خروج از محل پیدا کرده، با تأمل و رعایت نکات احتیاطی برای حفظ خود از آسیب در زمان خروج، محل را ترک کند و در جایی قرار بگیرد که در صورت وقوع پس ‌لرزه یا بروز حوادث ثانویه ناشی از زلزله، دچار آسیب نشود.
درس‌هایی که از یک زلزله می‌توان آموخت، چه کمکی برای مواجهه با حوادث بعدی می‌کند؟
زندگی بشر از ابتدای تاریخ همواره با اتفاقات خوب و بد، خوشایند و ناخوشایند همراه بوده است. یکی از نکات مهمی که انسان همیشه در زندگی آن را همراه خود داشته، درس‌ آموخته‌ها  و پیشرفت‌هایی است که در طول زندگی به آنها رسیده است. این مسأله بدیهی است که ما همیشه باید از تجربیات پیشین خود بیاموزیم. وقایعی همچون زلزله می‌تواند درس ‌آموخته‌های متعددی داشته باشد. یکی از درس ‌آموخته‌های ساده و آشکار زلزله این است که زلزله ممکن است مجددا برای فرد اتفاق بیفتد. باید بدانیم که در اصل، خود حوادث آسیبی به ما نمی ‌رساند. وظیفه ما این است که بر حسب تجارب گذشته به این مسأله فکر کنیم که بهترین واکنش چه خواهد بود. برای یافتن بهترین واکنش هم باید به منابع مرتبط و مطمئن رجوع کرد. تمامی این اقدامات لازم است، اما در عین حال کافی نیست. باید به تمامی دانسته‌ها و اقداماتی که لازم است هنگام وقوع زمین ‎‌لرزه انجام داد، جامه عمل پوشاند و آنها را عملیاتی و البته تمرین کرد.

امیدواریم با همدلی و ایجاد حساسیت در خود و با آگاهی به این ‌که ممکن است در محل زندگی خود دچار مخاطره‌ای آسیب ‌زننده بشویم، موارد ضروری را فرا بگیریم، تمرین کنیم و با افزایش آمادگی خود، تاب‌ آوری را در جامعه افزایش دهیم و جامعه‌ای ایمن و آماده بسازیم.